Bozuk Türkçe: ÅŸ, ü ve þ ile geçen yıllar

Bir e-posta gelirdi. Açardın. Ve şunu görürdün:

MerhabaÂ, nasılsınız?

Türkçe harflerin yerinde anlamsız işaretler. Bir neslin gündelik hayatı buydu.

Sorun neydi

Bilgisayarlar harfleri sayı olarak saklar. Uzun süre herkesin kendi listesi vardı: Windows'un listesi, DOS'un listesi, Mac'in listesi.

Sen "ş" yazardın, senin bilgisayarın buna bir sayı verirdi. Karşı taraf o sayıyı kendi listesine göre okurdu ve bambaşka bir harf çıkardı.

Türkçe, İngilizce olmayan diller arasında bu sorunu en çok yaşayanlardandı çünkü altı harfimiz temel listede yoktu: ç, ğ, ı, ö, ş, ü. Bir de büyük İ.

Çözüm: yazmamak

Milyonlarca insan pratik bir çözüm buldu: Türkçe karakter kullanmamak.

"Nasilsin", "gorusuruz", "tesekkurler". Mesajlarda, e-postalarda, forumlarda.

Bu bir tembellik olarak eleştirildi ama teknik bir savunma refleksiydi: karşı tarafın ne göreceğini bilmiyorsan, riske girmezsin.

Dosya adları

En sinsi hâli dosya adlarındaydı. çalışma raporu.doc diye kaydedersin, başka bir makinede çalışma raporu.doc olur, ya da hiç açılmaz.

Bugün bile eski arşivlerde bu izlere rastlanır. Bir klasörü açarsın, 1990'lardan kalma bozuk isimler seni karşılar.

Dijital arkeolojinin Türkiye ayağı.

Sıralama sorunu

Bir de sıralama vardı ve hâlâ var. Bilgisayara "alfabetik sırala" dersin, "ı" harfini nereye koyacağını bilemez. "İstanbul" ile "Izmir" hangisi önce gelir?

Türkçe'de ı ve i ayrı harflerdir ve büyük harfleri de ayrıdır: I-ı, İ-i. Bunu bilmeyen her sistem yanlış sonuç üretir.

Bugün yazdığım her projede bunu ayrı ayrı kontrol ediyorum. Yirmi yıllık bir refleks.

Nasıl bitti

Ortak bir liste üzerinde anlaşıldı — bugün neredeyse her yerde kullanılan biçim. Yeni sistemler onunla doğdu, eskiler zamanla geçti.

Ama tamamen bitmedi. Hâlâ bir CSV dosyası açtığında bozuk Türkçe görebiliyorsun. O gördüğün şey, otuz yıllık bir sorunun son kırıntısı.