Ansiklopedinin bitişi: bilgiyi herkesin yazabilmesi

Evlerin salonunda camlı bir dolap olurdu ve içinde ansiklopedi dururdu. Otuz cilt, ciltli, altın yaldızlı.

Taksitle alınırdı. Ve çoğu hiç açılmazdı.

Ödev için

Açıldığı tek an ödevdi. Konuyu arar, ilgili cildi çeker, maddeyi bulurdun.

Ve o maddeyi yazan kişinin kim olduğunu bilmezdin ama doğru olduğunu varsayardın. Basılı olması yeterli bir güvenceydi.

Sonra basılı ansiklopediler eskimeye başladı. 1990 baskısı bir ansiklopedide dünya haritası artık doğru değildi.

"Herkes yazabilir" fikri

Ortak yazılan bir ansiklopedi fikri ilk duyulduğunda çoğu kişi saçma buldu.

"Herkes yazabiliyorsa nasıl güvenilir olabilir?"

Ve bu itiraz mantıklıydı. Ama gözden kaçırdığı bir şey vardı: herkes düzeltebiliyorsa, hatalar da düzeltilir.

Kalabalığın bilgisi tek bir uzmanınkinden daha az doğru olabilir; ama kalabalığın düzeltme hızı hiçbir basılı esere yetişemez.

Kaynak göstermek

Getirdiği en büyük alışkanlık bu oldu: her iddianın bir kaynağı olması gerektiği.

"Kaynak belirtilmeli" uyarısı, bir nesle akademik düşünceyi okulun öğretemediği kadar iyi öğretti.

Bugün bir şey okuduğunda "bunu kim söylüyor, nereden biliyor" diye sorabiliyorsan, o alışkanlığın bir kısmı oradan gelmiştir.

Türkçe tarafı

Türkçe içerik uzun süre az ve kısaydı. Birçok konuda İngilizce maddeye gitmek gerekirdi.

Bu, Türkçe internetin genel sorununun bir yansımasıydı: üretmekten çok tüketiyorduk.

Bu arşiv de biraz o yüzden var. Türkçe internetin kendi hikâyesini Türkçe yazan biri olmazsa, o hikâye kaybolur.

Sonrası

Bugün bilgiye erişim, ansiklopedi dolabı olan evlerin hayal edemeyeceği kadar kolay.

Ama bir şey değişmedi: bilgiyi almak kolaylaştı, doğrulamak kolaylaşmadı.

O camlı dolaptaki otuz cilt yanlış olabilirdi ama en azından kimin yazdığı belliydi. Bugün en büyük sorun bu: kaynağı olmayan, yazarı olmayan, sorumlusu olmayan bilgi.